• Website over de 23 grondrechten in de Nederlandse Grondwet
 

Raad van State adviseert over grondrechten tijdens coronacrisis

Er ontstond de afgelopen weken onrust over de grondrechtelijke aspecten van coronamaatregelen. Onlangs kwam de Raad van State met een advies.

Om verdere verspreiding van het coronavirus te voorkomen is de regering sinds 23 maart met allerlei beperkende maatregelen genomen. Na verloop van tijd kwam er steeds meer kritiek op de maatregelen, zie De coronacrisis en de grondrechten (2).
Centrale vraag was hoe deze maatregelen zich verhielden tot de Grondwet. De Tweede Kamer heeft begin mei de Raad van State gevraagd hierover met een advies te komen. Dit is op 25 mei 2020 gepubliceerd.

Volgens de Raad van State werd de regering in maart geconfronteerd met een opgave van ongekende complexiteit. De raad zegt veel waardering te hebben voor de manier waarop het kabinet hiermee is omgegaan.
Vervolgens staat de Raad van State stil bij de eisen die de Grondwet stelt. Volgens de Grondwet moeten beperkingen van de grondrechten in alle gevallen herleidbaar zijn tot een specifieke wet die dat mogelijk maakt. Door bepaalde grondrechten via de noodverordeningen te beperken heeft de regering dan ook niet voldaan aan de grondwettelijke eisen. Dat de regering in deze crisissituatie in eerste instantie volstaan heeft met een meer algemene wettelijke grondslag, noemt de Raad van State echter verdedigbaar.

De regering heeft volgens de Raad van State eind april terecht besloten om een tijdelijke wet te maken die op korte termijn de noodverordeningen gaat vervangen. Het is duidelijk dat de coronacrisis langere tijd gaat duren en dat beperkende maatregelen voorlopig nog nodig zullen blijven. Daarvoor biedt een wet een steviger juridisch fundament.
Een van de beperkingen kan volgens de Raad van State de toets der kritiek sowieso niet doorstaan. Een noodverordening mag nooit een basis bieden voor een verbod op samenkomsten in de strikte privésfeer.

De Kamer had ook gevraagd hoe de Raad van State tegen de democratische controle van het beleid aankeek staat. De raad stond in zijn advies uitgebreid stil bij stil bij de bevoegdheden die de voorzitters van de 25 veiligheidsregio’s bij de uitvoering van de anti-coronabeperkingen hebben. De democratische controle op hun activiteiten is op dit moment zeer beperkt.
Omdat de noodverordeningen van de veiligheidsregio’s gebaseerd zijn op de aanwijzingen van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, is een belangrijke rol weggelegd voor de controle door het parlement, hoewel het parlement feitelijk geen formele positie bij het beoordelen van de inhoud van de noodverordeningen. Naarmate de crisissituatie langer voortduurt, is een gebrek aan formele parlementaire betrokkenheid bij het beperken van grondrechten steeds minder aanvaardbaar, vindt de Raad van State en daarom is het goed dat de regering binnenkort met een wetsvoorstel komt.

Tekst Voorlichting over grondwettelijke aspecten van (voor)genomen crisismaatregelen

 

EERDERE BERICHTGEVING OVER CORONA EN GRONDRECHTEN

Nieuwsarchief

Uitgelicht

 Nu is het aan ons

Schrijver Eva Rovers signaleert dat in verschillende landen om ons heen inwoners meepraten en meebeslissen over maatschappelijke zaken als klimaat, biodiversiteit en energietransitie. Voor zo’n burgerberaad wordt een groep burgers door het lot aangewezen. Ze krijgen de opdracht samen op zoek te gaan naar oplossingen. Rovers schrijft: 'Geen debat dus, maar een dialoog, geen meningenuitwisseling, maar uitwisselingen van waarden en perspectieven'.

Rovers wil met haar ‘oproep tot echte democratie’ – de subtitel van het boek - laten zien ‘dat de kennis en ervaring van burgers onmisbaar zijn voor het te lijf gaan van de grote problemen van deze eeuw’:
Dat bewustzijn moet niet alleen tot politici doordringen, maar ook tot burgers zelf. Veel mensen zijn gaan geloven dat onze macht niet verder reikt dan het stemhokje of onze portemonnee. Maar we zijn zo veel meer dan kiezer en consument. We zijn inwoners van een dorp, een stad, van een land, een planeet.

Zie voor informatie over het boek Pas verschenen. Voor meer informatie kijk op www.bureauburgerberaad.nl.
U kunt er ook een petitie voor het organiseren van burgerberaden tekenen. (16.05.22)

 

Bekijk oude afleveringen Uitgelicht

NET VERSCHENEN

boekenEva van Vugt
De Staten-Generaal vertegenwoordigen
het geheele Nederlandsche volk

Docent Staatsrecht Eva van Vugt van de Universiteit Utrecht heeft onderzoek gedaan naar de veranderingen in de betekenis van art. 50 Gw tussen 1814 en 1983. Het artikel zegt: ‘De Staten-Generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk’.
Toen deze bepaling in 1814 werd vastgesteld, had het Nederlandse volk geen kiesrecht en lag vrijwel alle macht nog bij de koning. Sindsdien is er veel veranderd, maar toch wordt art. 50 Gw in de staatsrechtelijke literatuur nog bijna altijd uitgelegd wordt, stelt Eva van Vugt vast. Brengt de onveranderd gebleven tekst ook mee dat de betekenis van deze bepaling al die tijd hetzelfde is gebleven? Van Vugt analyseert in haar boek hoe parlement en regering art. 50 Gw tussen 1814 en 1983 hebben geïnterpreteerd.

cover van vught

Kijk hier voor meer nieuwe publicaties

 

 

Knipoog

Staatsinrichting

In een interview in NRC Handelsblad van 23 december 2021 vertelde Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging dat ze informateur Mariëtte Hamer had gevraagd wanneer er nieuwe verkiezingen zouden kunnen komen.

‘Dat bepaalt ú,’ zei Hamer, ‘als Tweede Kamer.’
Toen dacht ik: O Caroline, leer nou eens wat over staatsinrichting. (11.01.22)

Bekijk oude afleveringen Knipoog