• Website over de 23 grondrechten in de Nederlandse Grondwet
 

Dossier Grondwetswijzigingen

In dit dossier proberen we u steeds de actuele stand van zaken te geven rond de verschillende voorstellen. U vindt in het dossier alle voorstellen die betrekking hebben op de hele Grondwet.

 

Procedure Grondwetswijziging

De procedure tot Grondwetsherziening is vastgelegd in art. 137 Gw. Er moeten vijf stappen gezet worden om tot een Grondwetswijziging te komen.
(Art. 137 is op dit moment in tweede lezing een van de artikelen die mogelijk worden gewijzigd.)

N.B.   In de Grondwet staan verschillende overgangsbepalingen van de oude naar de nieuwe teksten. Deze staan in de Additionele artikelen aan het eind van de Grondwet. De bepalingen zijn tijdelijk van aard. We gaan er inhoudelijk verder niet op in.

 

  • Stap 1  Eerste lezing door Tweede Kamer
    besluitvorming bij gewone meerderheid

  • Stap 2  Eerste lezing door Eerste Kamer
    besluitvorming bij gewone meerderheid

  • Stap 3  Tweede lezing door nieuwe Tweede Kamer
    besluitvorming bij 2/3 meerderheid

  • Stap 4  Tweede lezing door nieuwe Eerste Kamer
    besluitvorming bij 2/3 meerderheid

  • Stap 5   Na publicatie in het Staatsblad treedt de wet in werking

 

Via de bij de voorstellen hieronder genoemde dossiernummers kunt u o.a. op de site van de Eerste Kamer de betreffende dossiers inkijken. U vindt in zo'n dossier bijvoorbeeld links naar alle onderliggende stukken.


Stand van zaken

Bijgewerkt: 25.05.2021

 

Stap 1
Eerste lezing door Tweede Kamer

Bij de eerste lezing van een Grondwetswijziging gaat het feitelijk om een gewone wet die vaststelt dat er redenen zijn om een verandering in de Grondwet aan te brengen. Dit wetsvoorstel in eerste lezing wordt daarom ook wel Verklaringswet of Overwegingsvoorstel genoemd.

Als een wijzigingsvoorstel uit verschillende onderdelen bestaat, mag de Tweede Kamer besluiten de onderdelen te splitsen als dit bijvoorbeeld de politieke haalbaarheid ervan bevordert.


 

Nw. art. Gw    Rol van de koning moderniseren

  • initiatief PVV (ingediend 2011)
  • dossier 32.866


Nw. art. Gw   Rol van de Koning bij kabinetsformaties aanpassen

  • initiatief PVV (ingediend 2011)
  • dossier 32.867

 

Art. 54 Gw (+ art. 74, 77, 78, 131 Gw)    Uitsluitingsgronden van het kiesrecht uitbreiden en een verbod op meervoudige nationaliteit bij bepaalde ambtsdragers invoeren

  • initiatief PVV (ingediend 2019)
  • dossier 35.144

 

Stap 2
Eerste lezing door Eerste Kamer

In Stap 2 is er nog steeds sprake van een gewoon wetsvoorstel. De Eerste Kamer mag met een zogeheten Novelle besluiten om een voorstel te verbeteren of aan te vullen. In dat geval moet het vervolgens terug naar de Tweede Kamer.

 

Nw. art. Gw   Zittingstermijn Eerste Kamer van vier naar zes jaar uitbreiden waarbij om de drie jaar  de helft wordt gekozen

  • regeringsvoorstel (ingediend 2020)
  • stap 1 TK 08.12.2020
  • dossier 35.532

Toelichting  Dit wetsvoorstel is ingediend op aanbeveling van de Staatscommissie Parlementair stelsel. De leden van de Eerste Kamer krijgen een zittingstermijn van zes in plaats van vier jaar. Om de drie jaar wordt dan de helft van de leden gekozen door de Provinciale Staten. Deze manier van kiezen bestond tot 1983. Een langere zittingstermijn van de Eerste Kamer past bij haar rol als bewaker van de kwaliteit van de wetgeving, op enige afstand van de actuele politiek in de Tweede Kamer, aldus het kabinet.

 

Nw. art. Gw   Procedure Grondwetswijziging in tweede lezing invoeren

  • regeringsvoorstel (ingediend 2020)
  • stap 1 TK 08.12.2020
  • dossier 35.533

Toelichting    Op aanbeveling van de Staatscommissie Parlementair stelsel kwam dit voorstel tot stand dat zegt dat bij de tweede lezing van een Grondwetswijziging Tweede Kamer en Eerste Kamer samen vergaderen. In zo'n gezamenlijke vergadering moet 2/3 van de leden vóór zijn. Doordat de Kamers gezamenlijk beslissen, wordt voorkomen dat zij op zo’n belangrijk moment tegenover elkaar komen te staan.

 

Stap 3
Tweede lezing door nieuwe Tweede Kamer

Art. 137 lid 5 Gw maakt het voor de Tweede Kamer mogelijk om ook in tweede lezing het wetsvoorstel te splitsen. In dat geval geldt echter dat dit net als bij de stemming over het artikel zelf met tenminste 2/3 van het aantal uitgebrachte stemmen moet gebeuren.

Er liggen op dit moment (mei 2021) zeven voorstellen bij de nieuwe Tweede Kamer.

 

Art. 81 en 89   Bindend correctief wetgevingsreferendum invoeren

  • initiatief SP (ingediend 2019)
  • stap 1 TK 22.09.2020
  • stap 2 EK 26.01.2021
  • dossier 35.729

Toelichting   Het initiatiefwetsvoorstel om het houden van een correctief referendum mogelijk te maken werd mede ingegeven door een suggestie in het eindrapport Lage drempels, hoge dijken van de Staatscommissie Parlementair stelsel.
Het wetsvoorstel wil in art. 81 Gw de mogelijkheid van een referendum expliciet mogelijk maken. Het referendum als zodanig moet een plaats krijgen in een nieuw art. 89a Gw.

 

Art. 1 Gw   'Handicap' en 'hetero- of homoseksuele gerichtheid' als antidiscriminatiegronden opnemen

  • initiatief D66, GroenLinks en PvdA (ingediend 2010)
  • stap 1   TK 30.06.2020
  • stap 2   EK 09.02.2021
  • dossier 35.741

Toelichting   Dit initiatiefvoorstel van de Tweede Kamerleden Bergkamp (D66), Özütok (GroenLinks) en Van den Hul (PvdA) voegt handicap en seksuele gerichtheid als verboden discriminatiegronden toe aan art. 1 Gw.
Er ligt nog een motie die 'abortus op grond van een handicap' discriminerend noemt ten opzichte van kinderen zonder handicap.

 

Art. 17 Gw   Toevoeging van een bepaling over het recht op een eerlijk proces opnemen

  • regeringsvoorstel (ingediend 2016)
  • stap 1   TK 11.07.2016
  • stap 2   EK 20.02.2017
  • dossier 35.784

Toelichting  De Staatscommissie-Thomassen uit 2010 adviseerde unaniem om het recht op een eerlijk proces vast te leggen in de Grondwet, omdat elementen van dit recht slechts versnipperd in de Grondwet te vinden waren. Omdat de regering de aanbeveling niet overnam, volgde in 2012 de motie Lokin-Sassen om het advies van de commissie wél op te volgen. Vier jaar later in 2016 werd alsnog een voorstel tot toevoeging van het recht op een eerlijk proces in de Grondwet ingediend door Kabinet-Rutte II.

 

Art. 55 Gw   Door niet-ingezetenen gekozen kiescollege voor de verkiezing van de Eerste Kamer invoeren

  • regeringsvoorstel (ingediend 2020)
  • stap 1   TK 02.06.2020
  • stap 2   EK 13.10.2020
  • dossier 35.785

Toelichting   Dit voorstel is het gevolg van een afspraak in het regeerakkoord van het Kabinet-Rutte III. Het is een aanpassing van het stemproces zodat Nederlanders die in het buitenland wonen, ook gebruik kunnen maken van hun kiesrecht voor de Eerste Kamer (bij gebrek aan een Provinciale Staten).

 

Preambule   Inleidende tekst vóór art. 1 Gw toevoegen

  • regeringsvoorstel (ingediend 2012/2016)
  • stap 1   TK 06.06.2017
  • stap 2   EK 06.03.2018
  • dossier 35.786

Toelichting   De preambule geeft de contouren aan voor het lezen en begrijpen van de Grondwet. Het oorspronkelijk voorstel uit 2012 luidde: 'De Grondwet waarborgt de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten.' De regering heeft dit voorstel overgenomen in juni 2016.
Het amendement-Koopmans stelde in 2017 de huidige tekst vast: 'De Grondwet waarborgt de grondrechten en de democratische rechtsstaat'.

 

Art. 137 Gw   Grondwetsherzieningsprocedure aanscherpen om te voorkomen dat een nieuwe Tweede Kamer een wijzigingsvoorstel voor zich uitschuift                              

  • regeringsvoorstel (ingediend 2020)
  • stap 1 TK 02.06.2020
  • stap 2 EK 13.10.2020
  • dossier 35.789

Toelichting   Als een Grondwetsvoorstel de tweede lezing gehaald heeft, is onduidelijk wanneer de nieuwe Tweede Kamer het gaat behandelen. Om aan deze onduidelijkheid een einde te maken wordt voorgesteld het huidige derde en vierde lid van artikel 137 te vervangen door een nieuw derde lid. Het komt erop neer dat als een nieuwe Tweede Kamer het niet behandelt - zeg maar voor zich uit schuift - het wetsvoorstel komt te vervallen.

 

Art. 13 Gw   Formulering brief-, telefoon-  en telegraafgeheim moderniseren

  • regeringsvoorstel (ingediend 2014}
  • stap 1   TK 14.09.2017
  • stap 2   EK 11.07.2017
  • dossier 35.790

Toelichting  Omdat de huidige grondwettelijke bepaling niet langer voldeed, stelde de regering in 2017 voor om de onschendbaarheid van het brief-, telefoon- en telegraafgeheim uit te breiden naar alle communicatiemiddelen. Deze modernisering van dit artikel moet zorgen voor tot een meer 'techniek-onafhankelijke' benadering.

 

Stap 4
Tweede lezing door nieuwe Eerste Kamer

Er liggen op dit moment (mei 2021) geen voorstellen bij de nieuwe Eerste Kamer.

 

Stap 5
Afgeronde voorstellen

Art. 131 Gw   'Deconstitutionalisering' benoeming CdK en burgemeesters regelen door art.131 Gw te schrappen

  • initiatief Gerard Schouwen (D66) (ingediend 2013)
    tweede lezing door Rob Jetten (D66)
  • Stap 1   TK 12.09.2014
  • Stap 2   EK 28.04.2015
  • Stap 3   TK 23.01.2018
  • Stap 4   EK 20.11.2018

 

Ingetrokken en verworpen voorstellen

Nw. art. Gw   Nederlandse taal in de Grondwet opnemen

  • regeringsvoorstel (ingediend 2010)
  • ingetrokken 15.02.2018

 

Art. 120 Gw   Rechterlijke toetsing wetten invoeren

  • initiatief GroenLinks (ingediend 2002)
  • ingetrokken 09.10.2018

 

Nw.art. Gw   Zorgplicht voor dieren invoeren

  • initiatief GroenLinks (ingediend 2006)
  • ingetrokken 15.01.2019

 

Nw. art. Gw   Een 2/3 meerderheid invoeren voor goedkeuring Europese verdragen

  • initiatief LPF, SGP (ingediend 2006)
  • stap 1 TK 22.09.2015
  • verworpen door EK 09.04.2019:

 

Nw. art. 95a      EU-lidmaatschap van Nederland vastleggen in de Grondwet

  • initiatief Verhoeven en Jetten (ingediend 2019)
  • verworpen door TK 15.02.2021



 

Uitgelicht

 


Kraakhelder

Een dag voor de installatie van de nieuwe Tweede Kamer op 31 maart 2021 twitterde Pieter Omtzigt:
Morgen zal ik aanwezig zijn bij de installatie van de nieuwe Kamer en mijn zetel als Kamerlid innemen. Vergeet niet, ik zit er niet voor mijn eigen kiezers of voor het CDA. Artikel 50 van de Grondwet is kraakhelder. De Staten-Generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk. Volksvertegenwoordiger is het hoogste ambt dat we kennen in dit land.
De opgaven waar we als land voor staan zijn enorm. Door COVID-19 zitten we in de grootste crisis sinds WOII, de wooncrisis. En er zijn grote problemen met macht en tegenmacht die om oplossingen vragen. Dat begint bij een parlement dat zijn controlerende functie serieus neemt.  (21.03.30)

Knipoog

 

Omfloerst

In zijn boek Het land moet bestuurd worden signaleert Wim Voermans dat er in Nederland sinds jaar en dag een huiver voor volksdemocratie bestaat. Hij ziet die zelfs terug in de Grondwet:
Waar andere grondwetten in de wereld overkoken van halleluja’s over het volk (‘We the people’, ‘Government of, for and by the people et cetera), komt het ‘volk’ slechts één keer voor in onze eigen Grondwet en dan ook nog een beetje omfloerst: ‘De Staten-Generaal vertegenwoordigen het Nederlandse volk’. (02.05.2021)

 

NET VERSCHENEN

omtzigtPieter Omtzigt,
Een nieuw sociaal contract

CDA’er Pieter Omtzigt beschrijft zijn ervaringen in Den Haag en probeert aan te geven waarom er zoveel misgaat in ons politieke systeem. Omtzigt schrijft uiteraard ook over de toeslagenaffaire en zijn eerdere strijd tegen corrupte Europese politici. Regelmatig benadrukt hij hoe belangrijk kennis van details is als je misstanden aan wilt pakken. In het boek komt hij met voorstellen hoe je het vertrouwen tussen overheid en burgers zou kunnen herstellen.

Kijk hier voor meer nieuwe publaties