• Website over de 23 grondrechten in de Nederlandse Grondwet
 

Grondrechten

Artikel 5

In Nederland heb je het recht om bij het bevoegd gezag een schriftelijk verzoek in te dienen. Bijvoorbeeld als je een klacht hebt over het optreden van de overheid.

 

 

TEKST GRONDWET

Ieder heeft het recht verzoeken schriftelijk bij het bevoegd gezag in te dienen.


TOELICHTING

De bijnaam van art. 5 Gw is het 'recht van petitie'. Het begrip verzoek is heel ruim, maar in de praktijk komen de verzoeken vaak neer op klachten van burgers over het optreden (of het juist niet optreden) van de overheid. De manier waarop de overheid met zo'n klacht omgaat, is geregeld in Hoofdstuk 9 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).

Het feit dat de Grondwet het over een 'ieder' heeft, betekent dat niet alleen personen, maar bijvoorbeeld ook verenigingen, stichtingen, groeperingen verzoeken mogen indienen.
Art. 5 Gw heeft geen horizontale werking. Dat zou het geval zijn, als de ene burger de ander zou kunnen verbieden een verzoek in te dienen.

Bevoegd gezag
Art. 5 Gw heeft het over verzoeken aan het bevoegd gezag. De Grondwet is daarmee ruimer dan de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Deze wet heeft namelijk geen betrekking op klachten over de wetgever of de rechtelijke macht, maar geldt alleen voor de zogeheten bestuursorganen:

  • bestuursorganen van de staat: regering, minister, staatssecretaris
  • bestuursorganen van de provincie: commissaris van de koning, Provinciale Staten, college van Gedeputeerde Staten (NB dit geldt niet voor één gedeputeerde!)
  • bestuursorganen van de gemeente: burgemeester, gemeenteraad, college van burgemeester en wethouders (NB dit geldt niet voor één wethouder!)
  • bestuursorganen van het waterschap: algemeen bestuur, dagelijks bestuur, voorzitter

De rechten zoals omschreven in art. 5 GW kunnen individueel én collectief worden uitgeoefend. Nergens staat het recht omschreven om het verzoek ook persoonlijk te kunnen indienen. Destijds is dit waarschijnlijk ingegeven door de angst dat de petitie door duizenden mensen zou worden ingediend.
In tegenstelling tot de Grondwet heeft de Awb ook betrekking op mondelinge klachten.

Digitale verzoekschriften
Opmerkelijk is dat de Grondwet het tot op de dag van vandaag heeft over het schriftelijk indienen van verzoeken, maar digitaal mag ook.
In een brief aan de Tweede Kamer van 9 november 2004 heeft de regering op advies van de Raad van State geconstateerd dat dit artikel niet aangepast hoefde te worden aan het digitale tijdperk zoals men dat wel noodzakelijk vond voor art. 11 Gw over het briefgeheim.

Recht op antwoord
De meeste verzoekschriften worden naar de Tweede en Eerste Kamer en naar het Koninklijk Huis gestuurd. Deze drie hebben er weliswaar een goede gewoonte van gemaakt ook te antwoorden, maar het recht op antwoord staat niet in de Grondwet.
Op 19 juli 1997 heeft toenmalig minister van Justitie Dijkstal geprobeerd daar iets aan te doen door een voorstel in te dienen om aan art. 5 Gw een tweede lid toe te voegen: ‘De wet stelt regels omtrent de behandeling van verzoekschriften'.
 De Tweede Kamer verwierp dit voorstel, men zag de noodzaak er niet van in. Sterker nog, de wetgever - zo redeneerde de meerderheid van de Kamer - is ook zonder die toevoeging bevoegd om regelingen te treffen. Bovendien was de Kamer bang dat door een verplichte nadere regeling dit grondrecht veel te veel zou worden geformaliseerd en daardoor verengd zou worden.

Beperking petitierecht
De enige beperking van het recht zoals geformuleerd in art. 5 Gw is te vinden in art. 15 lid 4 Gw. Het gaat hier om een mogelijke beperking voor gedetineerden om er gebruik van te kunnen maken.
Verder is er geen enkele beperking op het petitierecht mogelijk. Zelfs als ons land in een 'uitzonderingstoestand' komt, kunnen weliswaar op grond van art. 103 lid 2 Gw bepaalde grondrechten beperkt worden, maar art. 5 staat niet in dit rijtje.

Een verzoekschrift indienen
Wanneer u meent onzorgvuldig of onjuist door de rijksoverheid te zijn behandeld, kunt u een klacht indienen bij de Commissie voor de Verzoekschriften van de Tweede Kamer. Het moet gaan om een individuele kwestie waartegen geen bezwaarschriftprocedure en een beroep bij de rechter mogelijk is.
Het adres is:
   Tweede Kamer / Commissie voor de Verzoekschriften
   Postbus 20018

   2500 EA Den Haag
   (070) 318 20 66

 

prent smeekschrift k

Het beroemdste verzoekschrift uit de Nederlandse geschiedenis is het Smeekschrift der edelen. Zo'n tweehonderd ongewapende edelen overhandigden op 5 april 1566 hun smeekschrift aan landvoogdes Margaretha van Parma. De indieners wilden dat zij de gehate plakkaten van koning Philips II tegen het protestantisme zou verzachten. Het zou niets uithalen en de 80-jarige oorlog was kort daarna een feit.

 

GESCHIEDENIS

In de 'Staatsregeling voor het Bataafsche Volk' van 1798 wordt al over verzoekschriften gesproken in artikel 17:
Elk Ingezetene kan zig, bij Request, Addres, of met anderen Voordragt, vervoegen bij zoodanige Magten.

De Staatsregeling des Bataafschen Volks uit 1801 laat het terugkomen in artikel 10:
Ieder Ingezeten heeft het recht om verzoeken of voordragten aan de daar toe bevoegde Magt schriftelyk in te dienen, mits die persoonlyk en niet uit naam van meerderen worden onderteekend, welk laatste alleen zal kunnen geschieden door of van wegen Lichamen, wettig samengesteld, en als zodanig erkend, mitsgaders over onderwerpen, tot derzelver bepaalde werkzaamheden behoorende.

In de Grondwet van 1815 werd dit recht in artikel 161 uiteindelijk als volgt opgenomen:
Ieder ingezetene heeft het regt om verzoeken aan de bevoegde magt schriftelijk in te dienen, mits die persoonlijk en niet uit naam van meerderen worden onderteekend, welk laatste alleen zal kunnen geschieden door of van wege lighamen wettiglijk zamengesteld en als zoodanig erkend, en in dat geval niet anders dan over onderwerpen tot derzelver bepaalde werkzaamheden behoorende.

De huidige tekst van art. 5 Gw dateert van de Grondwetsherziening van 1983.

 

ACTUEEL

Burgers mogen onderwerpen op agenda Tweede Kamer zetten

In maart 2004 nam de Tweede Kamer de motie Dubbelboer (PvdA) aan waarin werd gepleit voor het instellen van het burgerinitiatief. Voor het invoeren van het burgerinitiatief was geen wetswijziging nodig. Alleen het Reglement van Orde van de Tweede Kamer hoefde te worden aangepast. Vanaf 1 mei 2006 is het burgerinitiatief als bestuurlijke vernieuwing een feit. Vanaf 2009 zijn ook digitale steunbetuigingen mogelijk geworden.

Het burgerinitiatief betekent dat een kiesgerechtigde met ondersteuning van 40 duizend handtekeningen een verzoek kan indienen om een bepaald onderwerp op de agenda van de Tweede Kamer te plaatsen.
Een burgerinitiatief moet betrekking hebben op het instellen, wijzigen of afschaffen van een wettelijke regeling of op ander regeringsbeleid. Het voorstel mag niet in strijd zijn met de Grondwet en de goede zeden. Begrotingen en belastingen zijn uitgesloten van het burgerinitiatief.

Recente burgerinitiatieven
In het verleden is reeds reeds een aantal burgerinitiatieven succesvol verlopen, dat wil zeggen dat de indieners met hun initiatief voldoende handtekeningen verzamelden om het onderwerp bij de Tweede Kamer op de agenda te krijkgen. Het ging dan om zaken als '
AOW Omhoog!' (januari 2011), een verbod op de pedofielenvereniging Martijn (september 2011), het salaris van de koning (april 2013) en de muur van Israël door Palestijns gebied (juni 2013).

In april 2016 hebben de initiatiefnemers van het Burgerinitiatief Basisinkomen 2018 de verplichte 40 duizend handtekeningen gehaald. Met hun voorstel voor een basisinkomen willen ze bereiken dat iedere volwassene in Nederland een vast bedrag van bijvoorbeeld 1000 euro per maand ontvangt plus een basiszorgverzekering en een toelage voor kinderen onder de 18 jaar. Zo zou een minimale bestaanszekerheid zijn gegarandeerd en is er meer vrijheid om zelf te bepalen wat je wil doen.
Het actiegroep is niet tevreden met 40 duizend handtekeningen, maar men wil doorgaan en proberen te komen tot 100 duizend handtekeningen. De stand van zaken in augustus 2017 was ruim 71 duizend ondertekenaars.

Petities.nl
Op de site petities.nl kunt u zelf een petitie zetten en kijken hoeveel steun u krijgt. Onder de knop 'Start een petitie' vult u in namens wie u spreekt, waar gaat het over en wat u wilt bereiken.

 

JURISPRUDENTIE

Rol Nationale ombudsman bij verzamelen klachten

Er zijn nauwelijks juridische procedures rondom art. 5 Gw. Dat komt omdat het artikel een nogal vrijblijvend karakter heeft en er geen grondrechtelijk recht op antwoord bestaat.
Dat betekent overigens niet dat het allemaal pais en vrede is:. In 2016 kwamen er maar liefst 35 duizend klachten bij de Nationale ombudsman binnen, over het uitblijven van een antwoord, te laat reageren van de overheid, het antwoord zelf enzovoort.

De Nationale ombudsman is in Nederland de instantie waar je het gemakkelijkst je klachten over het optreden van de overheid kwijt kunt. Op de site van de Nationale ombudsman staan o.a. tips hoe je als burgers tot de juiste overheidsinstanties kunt richten.Ook staan er tips op voor overheden hoe om te gaan met vragen en klachten.

 

 

EUROPEES RECHT

Vooraf

  • Staatsrechtelijk is de Nederlandse wetgeving inclusief Grondwet ondergeschikt aan het Europees recht. Mochten Nederlandse wetten de burger echter méér garantie bieden, dan heeft hij aanspraak op de meest vergaande bescherming, in dit geval van de Nederlandse wet. Lees meer over de relatie tussen Grondwet en Europese grondrechten en de manier waarop de rechter daarmee om gaat.
  • De integrale teksten van de verdragen en andere regelgeving hieronder vindt u bij de downloads.

Handvest Grondrechten EU

  • Art. 44 Hv   De burgers van de Unie hebben het recht om een verzoekschrift tot het Europees Parlement te richten.

Verdrag Werking Europese Unie

  • Art. 20 lid 2d en art. 227   Deze artikelen gaan verder in op het indienen van een verzoekschrift. Zo mag het verzoekschrift worden ingediend in een van de 'verdragstalen'. De betrokkene krijgt ook in dezelfde taal antwoord.

Uitgelicht

 


Nashville-verklaring
De door 250 Nederlanders ondertekende Nashville-verklaring leidde tot felle discussies. Mogen de ondertekenaars zich beroepen op de vrijheid van meningsuiting van art. 7 Gw? Zijn homo’s en transgenders door de verklaring gediscrimineerd op grond van art. 1 Gw? Welk recht weegt zwaarder?
Hoogleraar rechtsfilosofie Thomas Mertens zei er in dagblad Trouw van 8 januari 2019 over:
Hier lijkt mij toch vooral de boodschap: wij christenen zijn in de verdrukking en we houden vast aan onze waarheid. Dat is mijn waarheid niet en ook niet die van vele anderen, maar ze mogen het van mij zeggen. En van de rechter ook, vermoed ik. Het is een gevecht van een groep die zich in de verdrukking voelt in deze seculiere tijd en die waarschijnlijk nog steeds de openstelling van het huwelijk voor mensen van het gelijke geslacht betreurt. Tolerantie voor onwelgevallige meningen is cruciaal voor de vrije meningsuiting.

Lees het hele artikel

Knipoog

Parlementair taalgebruik

Op 26 september 2018 schreef Ewoud Sanders een column in NRC Handelsblad over parlementair taalgebruik.
'Na de Algemene Politieke Beschouwingen van vorige week begint de vraag zich op te dringen hoe ver politici kunnen gaan voordat zij door de Kamervoorzitter worden teruggefloten. Wilders, die de beschouwingen mocht openen, zette meteen de toon. Ik telde drie keer oprotten en één keer 'Rot zelf lekker op!' Dit was gericht tegen 'de bende van Denk', zoals Wilders ze noemde. (…) Inmiddels lijken oprotten, oppleuren en oplazeren in Haagse kringen zo geaccepteerd dat de Kamervoorzitter ze kritiekloos laat passeren. Ik vind dat opmerkelijk. Zeker als je bedenkt dat van politici nog altijd wordt verwacht dat ze een voorbeeldfunctie vervullen.'

 Lees de hele column van Ewoud Sanders.