• Website over de 23 grondrechten in de Nederlandse Grondwet
 

Grondrechten

Preambule

De Grondwet waarborgt de grondrechten en de democratische rechtsstaat.

 

 

TEKST GRONDWET

000000 De Grondwet waarborgt de grondrechten en de democratische rechtsstaat.

 

TOELICHTING

Destijds in 2010 adviseerde de Staatscommissie Herziening Grondwet om de Grondwet te beginnen met een algemene bepaling dat Nederland een democratische rechtsstaat is. In juni 2014 besloot de ministerraad om de Grondwet te beginnen met de preambule: 'De Grondwet waarborgt de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten.' Zo'n twee jaar later werd een voorstel met die strekking bij de Tweede Kamer ingediend.

Eerste lezing
Toen de preambule in april 2017 op de agenda van de Tweede Kamer stond, bleken de meeste fracties niet warm te lopen voor de voorgestelde zin. Voor de ene partij bleek het niet ver genoeg te gaan, terwijl andere partijen de preambule helemaal overbodig vonden.

Sven Koopmans (VVD) diende een amendement in om de door het kabinet voorgestelde tekst te wijzigen in: 'De Grondwet waarborgt de grondrechten en de democratische rechtsstaat.'
Een Kamermeerderheid bleek zich op 6 juni 2017 in het amendement te kunnen vinden. Tegen stemden alleen CDA, PVV en Forum voor Democratie. De andere amendementen werden verworpen. Zo wilde Thierry Baudet in de preambule ook de soevereiniteit van het Nederlandse volk vastleggen.

Nadat de Tweede Kamer akkoord gegaan was, nam de Eerste Kamer op 6 maart 2018 het voorstel aan zodat het voorstel na de volgende Tweede Kamerverkiezingen in tweede lezing verder zou kunnen worden behandeld.

Tweede lezing
Op 1 april 2021 diende het kabinet het wetsvoorstel met de preambule in bij de nieuwe Tweede Kamer. Zowel de Tweede als de Eerste Kamer moeten in tweede lezing met een tweederde meerderheid met de Grondwetswijziging akkoord gaan.

Op 28 september 2021 ging minister Ollongren in op de opmerkingen die in de vaste commissie van Binnenlandse zaken op 28 mei 2021 waren gemaakt. Zo noemde het CDA de nieuwe bepaling alleen wenselijk als deze leidt tot een normatieve versterking van de Grondwet.
Minister Ollongren antwoordde dat de preambule een waarborgfunctie en een interpretatieve functie heeft:
Zij verplicht de grondwetgever de grondrechten en de democratische rechtsstaat te waarborgen en ze biedt een interpretatief kader waarbinnen de Grondwet gelezen en begrepen moet worden.

Het wetsvoorstel wacht op de plenaire behandeling in de Tweede Kamer.

Nut en noodzaak?
Over het nut en de noodzaak van de preambule zei minister Ollongren naar aanleiding van de opmerkingen in de commissievergadering van mei 2021 dat de algemene bepaling de contouren aangeeft waarbinnen de Grondwet gelezen en begrepen dient te worden.
Hoogleraar Staats- en bestuursrecht Wim Voermans heeft in zijn Het verhaal van de grondwet nogal wat bedenkingen bij de preambule (pag. 359). Volgens hem zou zo’n algemene bepaling het historisch hoe en waarom van de Nederlandse Grondwet moeten uitleggen. Voermans vraagt zich af of het Nederlandse volk dat kennelijk weinig met de Grondwet op heeft, door ‘deze weinig gevleugelde bepaling het democratisch-rechtsstatelijke licht (…) ineens wel zal zien. Maar - zo voegt hij eraan toe - baat het niet, dan schaadt het niet…

 

NIEUWSITEMS

 

ACTUEEL

CONSTITUTIONELE TOETSING

Een aantal partijen legde bij de behandeling van de preambule in tweede lezing een verband met de zogeheten constitutionele toetsing waarover art. 120 Gw zegt dat de rechter wetten niet mag toetsen aan de Grondwet. Leent de preambule zich wellicht voor een rechterlijke toetsing, vroegen enkele Kamerleden zich af.

Anders dan bijvoorbeeld Duitsland en Frankrijk kent Nederland geen constitutionele toetsing door de rechter. Dit recht ligt in Nederland uitsluitend bij de wetgever, ofwel de Tweede en Eerste Kamer en de regering. Ze moeten er zelf op letten of hun wetten niet in strijd zijn met de Grondwet.
Art. 120 Gw zegt kortweg het volgende:

000000 De rechter treedt niet in de beoordeling van de grondwettigheid van wetten en verdragen.

 

Motie Kuik
In haar schriftelijke reactie op de opmerkingen van onder andere CDA, ChristenUnie en PvdA zei minister Ollongren op 28 september 2021 ervan uit te gaan dat de preambule geen rol kan spelen bij een constitutionele toetsing. Ze stelt de Tweede Kamer dan ook voor om de zaak mee te nemen in een eventuele herziening van art. 120 Gw waartoe de Kamer op 29 april 2021 de regering in een motie heeft opgeroepen.
Aanleiding voor de motie, die door CDA-Kamerlid Anne Kuik was ingediend, waren de ‘weeffouten in het Nederlandse politieke en bestuurlijke systeem’ die door de toeslagenaffaire waren blootgelegd. De motie zei dat - anders dan de meeste andere landen - Nederlandse rechters wetten die door de Kamer zijn aangenomen, niet mogen toetsen aan de Grondwet. In de motie vraagt de Kamer de regering binnen een jaar met voorstellen te komen om art. 120 Gw te schrappen en met een nieuwe grondwettelijke toetsing te komen.

Constitutioneel hof
Een van de aanbevelingen van de Staatscommissie Parlementair Stelsel eind 2018 was om een Constitutioneel hof op te richten die de constitutionele toetsing voor zijn rekening zou moeten nemen. Het kabinet nam dit voorstel niet over, omdat men eerst wilde nagaan of er andere mogelijkheden waren om deze toetsing vorm te geven.
Bij de behandeling van de begroting van Binnenlandse Zaken op 2 november 2021 heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen, die was ingediend door Sylvana Simons van BIJ1.  De motie vroeg de regering om een onderzoek te starten naar de instelling van het Constitutionele hof.

Zie art. 17 Gw over de constitutionele toetsing.

 

 

Uitgelicht

 


Kraakhelder

Een dag voor de installatie van de nieuwe Tweede Kamer op 31 maart 2021 twitterde Pieter Omtzigt:
Morgen zal ik aanwezig zijn bij de installatie van de nieuwe Kamer en mijn zetel als Kamerlid innemen. Vergeet niet, ik zit er niet voor mijn eigen kiezers of voor het CDA. Artikel 50 van de Grondwet is kraakhelder. De Staten-Generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk. Volksvertegenwoordiger is het hoogste ambt dat we kennen in dit land.
De opgaven waar we als land voor staan zijn enorm. Door COVID-19 zitten we in de grootste crisis sinds WOII, de wooncrisis. En er zijn grote problemen met macht en tegenmacht die om oplossingen vragen. Dat begint bij een parlement dat zijn controlerende functie serieus neemt.  (21.03.30)

Bekijk oude afleveringen Uitgelicht

Knipoog

 

Staatsinrichting

In een interview in NRC Handelsblad van 23 december 2021 vertelde Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging dat ze informateur Mariëtte Hamer had gevraagd wanneer er nieuwe verkiezingen zouden kunnen komen.

‘Dat bepaalt ú,’ zei Hamer, ‘als Tweede Kamer.’
Toen dacht ik: O Caroline, leer nou eens wat over staatsinrichting. (11.01.22)

Bekijk oude afleveringen Knipoog

NET VERSCHENEN

voermans grondwet

Wim Voermans,
Het verhaal van de Grondwet

Het veelgeprezen Verhaal van de Grondwet van hoogleraar Staatsrecht Wim Voermans is inmiddels aan zijn vierde druk toe. De auteur benadert de grondwet als een wereldwijd verschijnsel en laat zien langs welke lijnen grondwetten zich van de klassieke oudheid tot na de val van de Muur ontwikkelden. Van alle 189 grondwetten wereldwijd komt de Nederlandse Grondwet er in het boek goed van af. Voermans noemt onze constitutie ‘bleek en sober’. Of dat erg is? Wim Voermans vindt in elk geval van niet.

 

Kijk hier voor meer nieuwe publicaties